De aanpak van schijnzelfstandigheid staat opnieuw prominent op de politieke agenda. In het Coalitieakkoord van het kabinet-Jetten is aangekondigd dat bestaande wetsvoorstellen worden samengevoegd en aangescherpt. Doel: meer duidelijkheid vooraf én stevigere handhaving achteraf.
Voor accountants en adviseurs betekent dit werk aan de winkel. De kwalificatie van arbeidsrelaties raakt immers direct aan loonheffingen, inkomstenbelasting en civielrechtelijke risico’s.
In deze blog leest u wat er concreet verandert, hoe het rechtsvermoeden van € 36 werkt en wat de zelfstandigentoets en werkrelatietoets inhouden. Uiteraard sluiten we af met praktische aandachtspunten voor uw cliënten.
Twee wetsvoorstellen worden één aanpak
Op dit moment liggen er twee belangrijke voorstellen om schijnzelfstandigheid tegen te gaan:
- de Zelfstandigenwet
- de Wet Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (Vbar)
Het kabinet wil delen van deze voorstellen samenvoegen tot één samenhangend wettelijk kader. Daarbij wordt een belangrijk onderdeel “het rechtsvermoeden” uit de Vbar gehaald en ondergebracht in een apart wetsvoorstel.
De kern van de nieuwe aanpak bestaat uit drie elementen:
- Een rechtsvermoeden van werknemerschap bij lage uurtarieven
- Een zelfstandigentoets
- Een werkrelatietoets
Samen moeten deze instrumenten zorgen voor meer rechtszekerheid én minder discussie achteraf.
Het rechtsvermoeden bij € 36 per uur
De meest in het oog springende maatregel is het rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst bij een uurtarief van € 36 of minder.
Wat betekent dit concreet?
- Werkt een opdrachtnemer tegen een tarief van € 36 of lager?
- Dan wordt vermoed dat sprake is van een dienstbetrekking.
- Tenzij de opdrachtgever kan aantonen dat géén sprake is van een arbeidsovereenkomst.
De bewijslast verschuift dus naar de opdrachtgever. Dat is een wezenlijke wijziging ten opzichte van de huidige praktijk, waarin de beoordeling vaak grijs en casuïstisch is.
Waarom dit rechtsvermoeden?
De gedachte is dat lage tarieven doorgaans wijzen op een afhankelijke positie. Zeker in sectoren waar structureel onder marktprijs wordt gewerkt, wil de wetgever een duidelijke ondergrens stellen.
Let op: het gaat om een weerlegbaar vermoeden. Maar wie dat wil weerleggen, moet met stevige argumenten komen.
Voor adviseurs betekent dit dat een tariefanalyse geen vrijblijvende exercitie meer is. Tariefstructuren worden onderdeel van de fiscale risico-inventarisatie.
De Zelfstandigenwet als beoordelingskader
Voor de overige criteria sluit het kabinet aan bij de Zelfstandigenwet. Deze wet beoordeelt de arbeidsrelatie aan de hand van twee toetsen:
- De zelfstandigentoets
- De werkrelatietoets
Pas als beide toetsen positief worden doorstaan, is sprake van zelfstandig ondernemerschap.
De zelfstandigentoets: gedraagt iemand zich als ondernemer?
De zelfstandigentoets kijkt naar de positie van de werkende in het economisch verkeer. Gedraagt deze persoon zich als zelfstandig ondernemer?
Denk aan vragen als:
- Werkt de persoon voor meerdere opdrachtgevers?
- Loopt hij of zij ondernemersrisico?
- Investeert hij of zij in bedrijfsmiddelen?
- Wordt actief acquisitie gepleegd?
- Is er sprake van een eigen bedrijfsvoering?
Nieuw en opvallend is dat ook wordt gekeken naar toereikende voorzieningen voor pensioen en arbeidsongeschiktheid.
Dat laatste is interessant. Want hiermee verschuift de discussie van puur juridische criteria naar de economische zelfstandigheid van de persoon.
Een zzp’er zonder AOV, zonder pensioenopbouw en zonder buffers kan bij een strikte toepassing sneller als schijnzelfstandige worden aangemerkt.
Voor accountants ligt hier een duidelijke adviesrol. De inrichting van de financiële huishouding kan immers mede bepalend worden voor de kwalificatie van de arbeidsrelatie.
De werkrelatietoets: hoe zelfstandig wordt er gewerkt?
Waar de zelfstandigentoets ziet op de persoon, kijkt de werkrelatietoets naar de feitelijke uitvoering van het werk.
Belangrijke criteria zijn:
- De wil van partijen
- De vrijheid om werktijden zelf te bepalen
- De vrijheid om de werkwijze zelf te bepalen
- De mate van inbedding in de organisatie
- De aanwezigheid (of afwezigheid) van een ondergeschikte positie
Met name dat laatste criterium, ondergeschiktheid, blijft cruciaal. Wordt de opdrachtnemer aangestuurd zoals een werknemer? Moet hij deelnemen aan teamoverleggen, beoordelingsgesprekken of interne systemen?
Dan wordt het lastig om zelfstandigheid te verdedigen.
De praktijk leert dat contracten vaak mooi zijn geformuleerd, maar dat de feitelijke uitvoering anders is. En juist die feitelijke uitvoering weegt zwaar.
Wat verandert er nu écht?
De aanpak van het kabinet betekent in feite drie belangrijke verschuivingen:
1. Meer objectivering aan de onderkant van de markt
Met het tariefcriterium van € 36 wordt een duidelijke ondergrens geïntroduceerd.
2. Meer nadruk op economische zelfstandigheid
Niet alleen juridische vorm, maar ook financiële zelfstandigheid telt mee.
3. Meer focus op feitelijke uitvoering
Papier is geduldig. De praktijk is leidend.
Voor opdrachtgevers betekent dit dat zij hun zzp-structuren kritisch moeten doorlichten. Voor adviseurs betekent dit dat arbeidsrelaties onderdeel worden van de reguliere compliance- en risicobespreking.
Handhaving: van moratorium naar actie
De afgelopen jaren was sprake van terughoudende handhaving door de Belastingdienst. Het zogenoemde handhavingsmoratorium zorgde voor beperkte naheffingen.
Die periode loopt ten einde. In eerdere beleidsuitingen is al duidelijk geworden dat de Belastingdienst weer actiever gaat controleren op arbeidsrelaties .
Met de nieuwe wetgeving krijgt de fiscus bovendien een steviger wettelijk instrumentarium.
Dat betekent:
- Grotere kans op naheffingen loonheffingen
- Mogelijke correcties met terugwerkende kracht
- Risico op boetes bij grove schuld of opzet
Voor opdrachtgevers kan dit financieel fors uitpakken, zeker als meerdere zzp’ers betrokken zijn.
Wat betekent dit voor uw cliënten?
Voor opdrachtgevers
- Inventariseer alle zzp-relaties.
- Analyseer tarieven (met name onder € 36 per uur).
- Beoordeel de feitelijke aansturing en inbedding.
- Leg keuzes en onderbouwingen goed vast.
Voor zzp’ers
- Zorg voor meerdere opdrachtgevers waar mogelijk.
- Investeer in ondernemersfaciliteiten.
- Regel pensioen en AOV.
- Wees kritisch op de mate van afhankelijkheid.
Voor accountants en adviseurs
Hier ligt een duidelijke advieskans:
- Arbeidsrelaties opnemen in de periodieke risico-inventarisatie
- Tariefstructuren toetsen
- Contracten én feitelijke werkwijze beoordelen
- Signaleren van fiscale en civiele risico’s
De discussie over schijnzelfstandigheid is geen HR-dossier meer. Het is een integraal fiscaal en ondernemingsvraagstuk.
Strategische keuzes: stoppen, aanpassen of in dienst nemen?
Voor sommige sectoren zoals zorg, bouw en IT kan de impact groot zijn.
Opdrachtgevers hebben grofweg drie opties:
- De samenwerking zodanig aanpassen dat echte zelfstandigheid ontstaat
- Het tarief verhogen boven de ondergrens
- De zzp’er in loondienst nemen
Elke optie heeft fiscale, arbeidsrechtelijke en commerciële gevolgen. Een integrale afweging is dus noodzakelijk.
Tot slot: van grijs gebied naar strakker kader
Met de samenvoeging van de Zelfstandigenwet en de Vbar kiest het kabinet voor een duidelijker en strenger kader.
Het rechtsvermoeden van € 36 zet een harde ondergrens.
De zelfstandigentoets kijkt nadrukkelijker naar economische realiteit.
De werkrelatietoets blijft de praktijk doorslaggevend maken.
Voor adviseurs betekent dit: wacht niet af tot de Belastingdienst aanklopt. Breng nu al structuur aan in de beoordeling van arbeidsrelaties.
Wilt u weten of de zzp-structuur van uw cliënt toekomstbestendig is onder het nieuwe Coalitieakkoord?
Wij denken graag met u mee over een praktische scan van arbeidsrelaties, inclusief fiscale impactanalyse.
Neem contact met ons op, vóórdat de inspecteur dat doet.
