Werken als zelfstandige zonder personeel is een populaire keuze in Nederland. Maar de Belastingdienst handhaaft inmiddels actief op schijnzelfstandigheid. Wie als zzp’er in de praktijk werkt als werknemer, riskeert dat de fiscus ingrijpt. Voor opdrachtgevers kan dat betekenen: naheffingen loonbelasting, boetes en reputatieschade.
In dit artikel leggen we uit wat schijnzelfstandigheid is, hoe de handhaving werkt en welke stappen u kunt nemen om risico’s te beperken.
Wat is schijnzelfstandigheid?
Van schijnzelfstandigheid is sprake als iemand formeel als zelfstandige werkt, maar in de praktijk feitelijk als werknemer functioneert. De Belastingdienst kijkt daarbij naar meerdere criteria: werkt de opdrachtnemer onder gezag van de opdrachtgever? Is er een persoonlijke arbeidsplicht? En bestaat de kern van het werk uit het verlenen van arbeid tegen loon?
De beoordeling is niet zwart-wit. Het gaat altijd om een totaalbeoordeling van de arbeidsrelatie. Factoren als vervanging, werktijden, eigen materiaal, meerdere opdrachtgevers en ondernemersrisico spelen allemaal een rol.
Handhaving in 2026: wat betekent dat concreet?
Na een periode van gedoogbeleid handhaaft de Belastingdienst al sinds begin 2025 actief en zet dit in 2026 onverminderd voort. Inspecteurs beoordelen arbeidsrelaties en kunnen concluderen dat sprake is van een dienstbetrekking. De gevolgen zijn ingrijpend: de opdrachtgever kan worden aangesproken voor nabetaling van loonbelasting en premies, soms met terugwerkende kracht.
Zzp’ers die als schijnzelfstandige worden aangemerkt, verliezen mogelijk hun recht op zelfstandigenaftrek en mkb-winstvrijstelling. Dat kan leiden tot een aanzienlijk hogere belastingaanslag.
Wat zegt de modelovereenkomst?
De Belastingdienst heeft modelovereenkomsten gepubliceerd die opdrachtgevers en opdrachtnemers kunnen gebruiken als basis voor hun samenwerking. Een goedgekeurde modelovereenkomst biedt enige zekerheid, maar alleen als de feitelijke samenwerking ook daadwerkelijk in lijn is met die overeenkomst. Lees hierover meer in ons artikel over werken volgens de modelovereenkomst, dat dieper ingaat op de risico’s voor opdrachtgevers.
Tips voor zzp’ers: bescherm uw zelfstandige positie
Als zzp’er kunt u uw positie versterken door bewust te werken aan meerdere opdrachtgevers, facturen op tijd in te dienen met een eigen briefhoofd, uw eigen materiaal en werkplek te gebruiken waar mogelijk en substitutiemogelijkheden schriftelijk vast te leggen. Houdt u ook uw administratie goed bij: een slordige boekhouding maakt het moeilijker om uw ondernemersstatus te bewijzen.
Tips voor opdrachtgevers: wat moet u checken?
Als opdrachtgever bent u verantwoordelijk voor de correcte kwalificatie van arbeidsrelaties. Controleer of de feitelijke samenwerking overeenkomt met wat op papier staat. Stuur niet op vaste werktijden, vermijd aansturing zoals u dat bij werknemers zou doen en beoordeel per opdracht of sprake is van een dienstbetrekking. Wees ook alert op zzp’ers die jarenlang exclusief voor u werken zonder andere opdrachtgevers.
Wilt u meer lezen over personeelsgerelateerde verplichtingen? Bekijk onze artikelen in de categorie Werkgevers en Werknemers.
Conclusie: wacht niet af
Schijnzelfstandigheid is een serieus risico voor zowel zzp’ers als opdrachtgevers. De handhaving is actief, de gevolgen zijn groot en een correctie achteraf is altijd pijnlijker dan preventief handelen. Laat uw arbeidsrelaties tijdig toetsen door een accountant of adviseur en pas de samenwerking aan als dat nodig is.